Son günlerde Kürt müzik dünyası, melodilerin insanların dimağında bıraktığı hoş sedayı değil, hukuki ve dijital hakların soğuk gerçekliğini tartışıyor.

Kürt müziğinin son zamanlardaki en büyük sanatçılarından Mem Ararat ile çeyrek asrı aşkın süredir bu müziğin adeta arşiv kalesi olan Kom Müzik arasında patlak veren "YouTube ve dijital platform" krizi, kolay kolay dinmeyecek bir fırtınanın habercisi.

Olayın özü, bir sanatçının kendi ürettiği emeğin dijital mülkiyetini geri istemesi ile bir yapım şirketinin yıllardır süregelen kurumsal ve sözleşme haklarını koruma refleksi arasında sıkışmış durumda. Ancak bu meseleye sadece "telif ve para" parantezinden bakmak, buzdağının yalnızca görünen kısmını anlamaktır.

Kom Müzik, Kürt müziğinin en zor dönemlerinde, prodüksiyon imkanlarının yok denecek kadar az olduğu zamanlarda büyük bir misyon üstlendi. Yüzlerce sanatçının sesi, Kom Müzik’in açtığı şemsiye altında topluma ulaştı. Dolayısıyla şirketin, geçmişte yaptığı yatırımları, imzaladığı sözleşmeleri ve kurumsal sürekliliğini korumak istemesi ticari ve hukuki açıdan anlaşılır.

Öte yandan karşımızda Mem Ararat gerçeği var. Ararat, müziğini dinleyicisine ulaştırırken geleneksel endüstrinin kurallarını yıkarak büyümüş onlarca güzel eser ortay koymuş ve dijital çağın dinamiklerini en iyi kullanan bağımsız bir figür.

Eserleriyle müziği kadar Kürt diline sunduğu katkılar tartışılamaz bir figür olan Ararat, milyonlarca kez dinlenen eserlerinin dijital kontrolünü kendi elinde toplamak istemesi, çağın ruhuna son derece uygun. Bugün dünya genelinde birçok sanatçının verdiği "kendi kataloğuna sahip olma" mücadelesinin bir benzerini, Mem Ararat kendi kulvarında veriyor.

Bu gerilimde en incitici olan kısım ise süreç yürütülürken başvurulan yöntemler oldu. Sanatçının kliplerine ve albümlerine dijital telif ihtarları (strike) atılması, şarkıların platformlardan silinme riskini doğurdu.

Mem Ararat gibi toplumsal bağları çok güçlü bir sanatçının şarkılarının erişime kapanması, sadece sanatçıya değil, o şarkıların Kürt dili, üzerinde oluşturduğu hafıza ve dil korumasına dönük milyonlarca dinleyiciye de ceza vermek anlamına geliyor.

Kürt müziği, zaten kurumsal korumadan, devlet desteğinden ve küresel pazar avantajlarından mahrum bir şekilde hayatta kalmaya çalışıyor. Hal böyleyken, bu sistemin en prestijli iki markasının mahkeme kapılarında, karşılıklı sert açıklamalarla karşı karşıya gelmesi kolektif hafızaya zarar veriyor. Sosyal medyadaki kutuplaşma, sanatı ve emeği savunmaktan ziyade yıpratıcı bir "taraf seçme" tiyatrosuna dönüşüyor.

Bu kriz bize net bir şey gösteriyor; Kürt müzik sektörü, dijital çağın getirdiği yeni mülkiyet ilişkilerine hazırlıksız yakalanmış gibi. 90’ların kaset ve CD dönemine göre dizayn edilmiş sözleşmeler ve "baba-oğul / abi-kardeş" ilişkisi üzerine kurulu ahbap-çavuş hukuku, bugünün Spotify, YouTube ve Apple Music dünyasında çökmeye mahkum.

Peki çözüm ne?

tarafların birbirini "emeğe saygısızlıkla" veya "tekelcilikle" suçlaması değil, şeffaf, profesyonel ve sanatçının haklarını merkeze alan yeni bir yayıncılık modelinin inşa edilmesidir. Kom Müzik, geçmişteki emeğinin ve misyonunun saygınlığını koruyarak sanatçının bağımsızlaşma talebine bir köprü olmalı. Mem Ararat ise bu hak arayışını, Kürt müziğinin kurumsal hafızasını tamamen yıkmadan, orta yolu bularak yürütmelidir.

Aksi takdirde, bu kavgadan ne Kom Müzik galip çıkabilir ne de klipleri silinen Mem Ararat. Kaybeden, dinlemek için sığınacak bir liman arayan ve bu sayede bir dil hafızası oluşan Kürt dinleyicisi ve hak ettiği profesyonelliğe bir türlü ulaşamayan Kürt müziği olur.