DOLAR 8,2932
EURO 10,0334
ALTIN 485,02
BIST 1.426
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Diyarbakır 29°C
Gök Gürültülü
Diyarbakır
29°C
Gök Gürültülü
Cts 32°C
Paz 30°C
Pts 24°C
Sal 26°C

Eğitim ve tarihten çıkarılacak ders

28.01.2019
A+
A-

Metin Münir 15 Eylül 2018’de kaleme aldığı bir yazısında İbrahim Müteferrika ve matbaanın Osmanlıya ilk gelişi ve kapanışını ele alan bir yazı kaleme almış. Yazıda İbrahim Müteferrika’nın 18.Yüzyıl’da İstanbul’a getirdiği matbaayı yobazların ve işlerini kaybetmekten korkan hattatların baskısıyla kapattığını sandığını, ama gerçeğin bunlardan bile acı olduğunu söylüyor.

Müteferrika (1674-1745) herhangi bir tepki ile karşılaşmamış ve basımevini zorla kapatmamış. Bastığı kitapları satamadığı için faaliyetine son vermiş.

Bu bilgiye ilk defa Solmaz Kâmuran’ın Müteferrika’nın yaşamını hikâye ettiği Macar adlı romanında rastlamış ve merak etmiştim, Kâmuran bu bilgiyi uydurmuş muydu yoksa tarihi kaynaklardan mı elde etmişti?

Türkiye’nin kitap ve okuma seven bir ülke olması için kimi ve hangi yüzyılı beklemesi gerekecek, bilmeyi çok isterdim

Onu arayıp sordum ve Müteferrika’nın bastığı eserlere alıcı bulamadığı için matbaacılıktan vazgeçtiğini öğrendim.

Müteferrika 1745’te, 71 yaşında İstanbul’da öldüğünde evi satılmamış kitaplarla doluymuş.

Kâmuran’a göre, tarihi belgeler bunu gösteriyordu.

İlk matbaa, Alman bir demir ve altın ustası olan Johannes Gutenberg (1398-1468) tarafından 1439’da, İstanbul’un fethinden on dört sene önce kuruldu.

Gutenberg’in icadına kadar kitaplar elle yazılıyor ve pahalı olduğu için çok az kişiye ulaşabiliyordu.

Matbaa ve onunla beraber gelişen kâğıt imalatı, satışa sunulan kitap miktarını muazzam bir şekilde artırdı.

Bilgi ve düşüncelerin yayılmasını kolaylaştırarak uygarlık tarihinde bir dönüm noktası oldu.

Matbaa; Rönesans, Reformasyon, Aydınlanma ve bilim ihtilalinde anahtar bir rol oynadı, bilgi tabanlı ekonomik faaliyetlerin ve okuma yazmanın yayılmasına temel teşkil etti.

Batı’yı Gutenberg’in matbaası Batı yaptı. O matbaadan ilk kitap çıktıktan elli yıl sonra Avrupa’nın bir ucundan diğer ucuna her yerde baskı makineleri çalışıyordu. Ne yazık ki bu alet Müslüman ülkelerin hudutlarından içeri nüfuz edemedi.

Matbaanın icadından yüz yıl kadar sonra Avrupa’da ilk zorunlu eğitim başladı.

Alman Württemberg Dükalığı 1559’da (Kanunî Sultan Süleyman döneminde) oğlan çocukları için ilkokul eğitimini zorunlu yaptı.

Bir başka Alman dukalığı olan Palatinate-Zweibrücken 1592’de (III. Murad’ın ölümünden üç yıl önce) eğitimi oğlanların yanında kızlar için de zorunlu yaptı.

Yıllar içinde zorunlu eğitim bütün Avrupa’ya yayıldı.

Avrupa’da eğitim yaygın bir hâle gelirken neden Osmanlı sultanları imparatorluğu meydana getiren halkların okur-yazarlıkla tanışmasına eğilmedi, bilmiyorum. Bu konuda bir bilgiye rastlamadım.

Cumhuriyetin kurulduğu yıllarda Müslümanlar arasında okur-yazarlık herhâlde en çok yüzde beş civarındaydı.

Türkiye’nin yaygın zorunlu eğitim için Yirminci Yüzyıl’ı ve Mustafa Kemal’i beklemesi gerekecekti.

Kitap ve okuma seven bir ülke olması için kimi ve hangi yüzyılı beklemesi gerekecek, bilmeyi çok isterdim.
Durum şimdi de çok farklı değil Türkiye’de. Okuma yazma oranlarında yüzde yüze yakın oranlara yaklaşmış olsak bile; kitap ve gazete okuma oranlarında dünya sıralamasının çok gerisinde olmamız bunu göstermiyor mu zaten…

YAZARIN EKLEMİŞ OLDUĞU YAZILAR
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

"Bu internet sitesi, Avrupa Birliği’nin maddi desteği ile oluşturulmuştur ve sürdürülmektedir. İçerik tamamıyla diyarbakiryenigun.com sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir."