Diyarbakır’da pomza madenine yargı engeli: Yaşam hakkı risk altında

Diyarbakır Barosu, Diyarbakır Ekoloji Derneği ve bölge sakinlerinin açtığı davayı karara bağlayan mahkeme, teminat aranmaksızın ve itiraz yolu kapalı olmak üzere yürütmeyi durdurma kararı verdi.

Dava konusu proje, Xana Axpar (Çınar) ilçesine bağlı kırsal Husikan Mahallesi’nde Oyak Çimento tarafından yapılması planlanan 4’üncü grup pomza maden ocağını kapsıyor. Proje için 17 Aralık 2021 tarihinde verilen "ÇED gerekli değildir" kararının ardından sahada ağaç kesimine başlanmış, duruma tepki gösteren mahalle sakinleri ile güvenlik güçleri arasında gerginlik yaşanmıştı.

Bilirkişi Raporu: Su deposuna 118 metre mesafede

Kararın gerekçesinde, 29 Nisan 2026’da yapılan keşif sonrasında hazırlanan bilirkişi raporuna atıfta bulunuldu. Mahkeme heyeti, Proje Tanıtım Dosyası’ndaki (PTD) eksikliklere ve olası çevre risklerine şu başlıklarla dikkat çekti:

Su Kaynakları ve Yağ Sızıntısı Riski

Maden sahasının mahallenin kullandığı su deposuna yalnızca 118 metre mesafede yer aldığı belirtildi. İş makinelerinden sızabilecek yakıt ve yağların içme, kullanma ve hayvancılık suyunu bozma riski taşıdığı ifade edildi.

Mera ve Hayvancılık Kaybı

Bölge halkının temel geçim kaynağının hayvancılık olmasına rağmen, maden faaliyetinin yaratacağı mera kaybı ve yem kaynaklarındaki kısıtlanmaya dair dosyada yeterli değerlendirme yapılmadığı aktarıldı.

Flora ve Fauna Verileri Yersiz

Proje dosyasındaki bitki ve hayvan çeşitliliği verilerinin sahada yapılan doğrudan çalışmalara değil, genel literatür ve gözleme dayandığı, bu nedenle ekosistemin mevcut durumunu yansıtmadığı kaydedildi.

Ağaç kesimi ve heyelan riski

Planlanan alanda hektar başına 120 ağacın kesileceği beyan edilse de bu hesabın hangi bilimsel envantere dayandığının açıklanmadığı belirtildi. Ayrıca volkanik yapıdaki sahada heyelan riskinin koordinatlarla netleştirilmediği vurgulandı.

"Telafisi güç zararlar doğabilir"

Mahkeme, projenin hayata geçmesi halinde Anayasa ile koruma altına alınan "sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı"nın ihlal edileceğini ve telafisi güç zararların doğabileceğini belirterek işlemin hukuka aykırı olduğuna hükmetti. Karar, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 27'nci maddesi uyarınca oy birliğiyle alındı.