Diyarbakırlı sosyologdan yapay zeka eleştirisi: Tahmin odaklı bir geri zekalı

Diyarbakırlı sosyolog ve yazar Mücahit Bilici, toplumda yapay zekaya bir tür "şahsiyet" atfedildiğini ve onun insan gibi düşündüğüne dair yaygın bir yanılsama oluştuğunu savundu. Bu durumun arkasında "konuşma eyleminin makinelere enjekte edilmesinin" yattığını belirten Serbestiyet’teki yazısında Bilici, mevcut sistemlerin gerçek bir anlamlandırma sürecinden yoksun olduğunu vurguladı.

Yazıda öne çıkan temel eleştiriler ve analizler şu şekilde:

"Anlamak nedir bilmez, sadece yankı üretir"

Yapay zekanın en özgün yanının devasa bir veriye (Big Data) aynı anda erişebilmesi olduğunu aktaran Bilici, buna rağmen sistemin iradeden ve yaratıcılıktan yoksun olduğunu ifade etti:

"O bir iradesiz bilgi, bütün yürünmüş yolların kullanıma hazır haritası, sarf edilmiş sözlerin kopyasını üretebilen bir ayna, söz taklidi yapan bir numaradır. Bilgi ile yapılan işlerin hepsini tek tek her insandan daha iyi yapar... Fakat yapay zeka size söylediği tek bir kelimeyi bile 'anlamaz'."

Metinlerin özünde birer sayı dizilimi ve istatistiki komşuluktan ibaret olduğunu belirten Bilici, yapay zekayı bir dağdaki yankıya benzeterek; "Sizin sorularınıza tahmini optimum cevapları veren bir tarama ve paketleme motoru ile muhatap oluyorsunuz" dedi.

Halüsinasyonun sebebi: "Boşluk kabul etmeyen sahte muhatap"

Yapay zekanın olmayan kaynakları üretmesi veya yanlış bilgiler vermesi şeklinde tanımlanan "halüsinasyon" kavramına da değinen Bilici, bu durumun geleneksel arama motorlarından farklı bir dinamikle işlediğini kaydetti:

Arama Motorları: Aranan veri yoksa "bulunamadı" yanıtı verir ve bir şahsiyet iddiası taşımaz.

Yapay Zeka: Kendisine atfedilen "muhatap" rolü gereği boşluk bırakmama dürtüsüyle hareket eder. Elinde portakal yoksa mandalina, o da yoksa biçimsel benzerliğinden ötürü elma sunar.

Bilici'ye göre, bilginin olmadığı yerde yapılan bu tahminler teknoloji literatüründe "halüsinasyon" olarak adlandırılmaktadır.

"İnsanın en eksikli bilgisi, yapay zekanın en mükemmel bilgisinden üstündür"

Yapay zekanın hammaddesinin insanlığın geçmiş birikimi olduğunu ve insanın kendi verisine bir "atık madde" gibi dönüştürüldüğünü savunan yazarda, teknoloji bağımlılığının insani değerleri aşındırma riske dikkat çekildi.

İnsansız bilginin yalnızca araçsal bir değeri olabileceğini belirten Bilici, yazısını şu sözlerle tamamladı:

"Yapay zekaya tabi olmak, insanın tarih yapma kabiliyetini berhava etmesi demektir... Makine ne kadar büyük olursa olsun, makineye karşı insandan yana olmak insan olmanın şanındandır."