Kilo dönemi bitti, gramaj devri başladı

Diyarbakır’daki semt pazarlarında son bir hafta içerisinde meyve fiyatlarına yansıyan yüzde 30’luk zam oranı, hem vatandaşın mutfağını hem de pazar esnafının tezgahını vurdu. Artan maliyetler ve fiyat etiketlerindeki yükseliş, halkın alım gücünü dibe çekerken, pazar esnafının satış tonajında yüzde 70’e varan devasa bir gerilemeye neden oldu.

Kilo devri kapandı, gramaj dönemi başladı

Pazar esnafı, geçtiğimiz dönemlerde meyve tezgahlarından tek seferde 5 kilogramlık ürün alan tüketicilerin, günümüz ekonomik koşullarında bu miktarı 1 kilograma kadar düşürdüğünü ifade ediyor. Vatandaşın pazar çantasını doldurmakta zorlandığını belirten esnaflar, satışların artık kilo bazından gramaj düzeyine indiğini kaydediyor. Bu durum, pazar kültürünün temel taşı olan toplu alışveriş alışkanlığının yerini, günübirlik ve kısıtlı tüketime bıraktığını gözler önüne seriyor.

Esnaf tonla alıp gramla satıyor

Müşterinin alım gücündeki keskin düşüş, doğrudan tedarik zincirini ve esnafın ticari hacmini de olumsuz etkiledi. Daha önceki dönemlerde hallerden ton bazında meyve alarak tezgahlara getiren pazar esnafı, şimdilerde alımlarını 250-300 kilograma kadar düşürmek zorunda kaldı. Ancak bu düşük miktardaki ürünleri bile satmakta büyük güçlük çektiklerini vurgulayan esnaf, tezgahlarda bekleyen ürünlerin fire verme riskinin de arttığına dikkat çekiyor.

Pazarın tadı kaçtı

Diyarbakır’ın farklı noktalarında kurulan semt pazarlarında sessizlik hakim olurken, hem alıcı hem de satıcı mevcut tablodan dertli. Yüzde 30’luk ani zam dalgasının ardından vatandaşlar sadece temel ihtiyaçlarını karşılamaya odaklanırken, meyve gibi ürünler birçok aile için "lüks" kategorisine girmeye başladı. Pazarcılar ise bu durgunluğun sürmesi durumunda tezgah açmanın maliyetini karşılayamayacak noktaya gelmekten endişe ediyor.

‘Eskiden tonla satardık, şimdi gramın hesabını yapıyoruz’

Diyarbakır’ın Bağlar İlçesi’nde uzun yıllardır Pazar esnaflığı yapan Süleyman Kaya, “Bizim pazarların dili olsa da konuşsa; buralar eskiden bereketin, kalabalığın ve neşenin merkeziydi. Ama son bir haftadır tezgâhlara gelen o yüzde 30’luk zam, sanki pazarın damarını kesti. Ben yıllardır bu işi yaparım, daha önce de fiyatların arttığını gördüm ama böylesini, müşterinin elinin bu kadar titrediğini hiç hatırlamıyorum.

Kilo gitti, gram geldi

Bizim buranın insanı cömerttir, evine meyve götürürken 5 kilogramdan aşağı almazdı. Şimdi ise müşteri geliyor, etikete bakıyor, sonra boynunu büküp "Bana oradan bir kilo tart" diyor. Hatta öyle bir noktaya geldik ki, tartıya bir elma fazla koysak "Aman kalsın, bütçem yetmez" diyerek geri çıkartıyorlar. Satışlarımız artık kilo bazından gramaj seviyesine düştü. İnsanların alım gücü öyle bir geriledi ki, meyve artık temel bir ihtiyaç değil, lüks bir tüketim maddesi haline geldi” dedi.

‘Tonlarca mal alırken 250 kiloya düştük’

Müşteri alamayınca, haliyle mal çekemediklerinin altını çizen Kaya şunları kaydetti, “Eskiden hale gider, meyveyi tonla, kamyonla alırdık. Şimdi ise 250-300 kilogram mal alırken bile "Acaba akşama kadar bunu bitirebilir miyim?" diye kara kara düşünüyoruz. Aldığımız bu kadarlık malı bile satmakta o kadar çok güçlük çekiyoruz ki, gün sonunda elimizde kalan ürünlerin fire vermesi bizi daha da içeri sokuyor.

‘Satış tonajımız yüzde 70 çöktü’

Sadece fiyatlar değil, bizim ekmeğimiz de küçüldü. Satış tonajımız geçen yıla, hatta geçen aya göre yüzde 70 oranında geriye çekildi. Pazarın o eski uğultusu, o "Gel vatandaş" sesleri bile eskisi gibi gür çıkmıyor. Müşterinin alım gücünün düşmesi demek, bizim de kepenk kapatma noktasına gelmemiz demek. Biz esnaf olarak fiyatların bir an önce dengelenmesini ve pazarın o eski bereketli günlerine dönmesini bekliyoruz. Çünkü bu gidişatla ne vatandaşın mutfağı şenlenir ne de bizim tezgâhımız ayakta kalır.”

‘Pazar filesini doldurmak artık hayal oldu’

3 çocuk annesi Meryem Yücesoy isimli vatandaş ise, “Eskiden pazar günü geldiğinde çoluk çocuk sevinirdik; fileler dolar, eve çeşit çeşit meyve girerdi. Şimdiyse pazarın kapısından girdiğim an cebimdeki paranın yetmeyeceği korkusu sarıyor beni. Sadece son bir hafta içinde meyve fiyatlarına gelen zamlar, bizim zaten kısıtlı olan mutfak bütçemizi tamamen altüst etti. Eskiden tezgâhın önüne geçer, "Şuradan bize 5 kilo elma, 3 kilo portakal tart" derdik. Şimdi ise tezgâha yaklaşmaya korkuyoruz. Pazarcı esnafı haklı; artık kimse kilo ile meyve alamıyor. Ben de artık evime meyve götürürken çocukların sayısına göre tane ile ya da en fazla birer kilo alabiliyorum. Pazarın o bereketli günleri bitti; şimdi her şeyi gramla, kılı kırk yararak hesaplamak zorundayız” diye konuştu.

‘Meyve bizim için lüks oldu’

Daha önce kamyonlarla mal getiren esnafın bile şimdi elindeki azıcık ürünü satamadığını gördüklerini ifade eden Yücesoy, “Biz alamazsak onlar da satamıyor, pazarın tadı tuzu kalmıyor. Meyve, bir evin temel ihtiyacı olması gerekirken bizim için artık ulaşılamaz bir lüks haline geldi. Eskiden pazar dönüşü fileler ağır gelirdi, şimdi ise elimizdeki poşetler bomboş; ama ödediğimiz para her zamankinden çok daha fazla. Yetkililerin bu duruma bir çare bulmasını, pazarın o eski neşesinin ve bereketinin geri gelmesini bekliyoruz” ifadelerini kullandı. Fettullah Çelik/Özel Haber