Diyarbakır’daki Dengbejler bunu haketmiyor!

AHMET SÜNBÜL/YENİGÜN HABER – Mala Dengbêjan (Dengbêj Evi), yirmi yıla yakın bir süredir faaliyette bulunan ve Diyarbakır'ın en çok ziyaret edilen kültür merkezlerinin başında yer alıyor. Her yıl, özellikle ilkbahar, yaz ve sonbahar aylarında on binlerce yerli ve yabancı turist bu evi ziyaret ederek Dengbêjlerin dinletileriyle huzur buluyor.

Sosyal güvenceleri yok, herhangi bir ücret aldıkları yok. Yol parası ve yemek parasını kendileri karşılamak zorunda.

İl içi ve il dışı düzenlenen fuar, kutlama gibi birçok etkinliğe götürülüyorlar. İzmir Fuarı’na, kitap fuarlarına, son olarak Silvan'da Serê Gûlanê kutlamalarına götürülmüşler.

Dengbêjler açıktan dile getirmeseler de özel sohbetlerimizde bir kırılganlıklarını görmek mümkün. "Bu bizim kültürümüz, bizim kurumumuz; para olmasa da yemek olmasa da yine gelir burada klamlarımızı, stranlarımızı söyleriz gelen konuklarımıza..." diyorlar ama içten içe de tepkilerini görebiliyorsunuz.

Turistlerin gözde mekânı

Mala Dengbêjan, 30 Mayıs 2007 tarihinde Büyükşehir Belediyesi tarafından Sur ilçesi Ziya Gökalp Mahallesi’nde bazalt taştan yapılmış tarihi bir evin onarılarak faaliyete geçirilmesiyle kuruldu.

Bu kültür evinin amacı; Kürt sözlü edebiyatı ve Dengbêjlik geleneğini yaşatmak, tanıtmak ve gelecek nesillere aktarmaktı. Gelinen noktada büyük oranda amacına da ulaşmış görünüyor. Açıldığı günden bu yana Mala Dengbêjan, yerli ve yabancı turistler tarafından en çok ziyaret edilen kültür merkezlerinin başında geliyor. Bu mekânı ziyaret ettiğinizde, her saatte Dengbêjlerin dinletilerine ve onları dinlemeye gelen konuklara tanık oluyorsunuz.

Yemek yok, sadece saatte bir çay

Pazartesi günleri hariç, haftanın 6 günü Dengbêjler sırayla burada klam ve stranlarını gelen dinleyicilerle paylaşıyorlar. Toplam 24 Dengbêj mevcut ve her gün görev alan 4 Dengbêj klam ve stranlarını seslendiriyor. Gündüz 10.00 ile 16.30 arasında görev alıyorlar. Herhangi bir ücret aldıkları yok. Yemek yok. Sadece saatte bir, ücretsiz olarak konuklara ve onlara servis edilen çay ikramı var.

Kayyumların yemek ve ücret politikası

Dengbêjlerin yaş ortalaması 60'ın üzeri. 70 yaşını aşmış Dengbêjler var. Hiçbir sosyal güvenceleri yok. Yemek ve ulaşım giderlerini kendi ceplerinden karşılamak zorundalar. 8 yıllık kayyumlar döneminde Dengbêjlere günlük yemek çıkarılmış ve her ay belli bir ücret ödenmiş. Ancak kayyumlardan sonra bu uygulama da kaldırılmış.

'Bizimki Nano Ziko bile değil'

"Kayyumlar propaganda amacıyla bunu yapıyorlardı. İki dönem süren 8 yıllık kayyumlar döneminde Dengbêj sayısı daha fazlaydı. Kayyumlarla birlikte yeni gelenler de vardı. Günlük yemek veriliyor, aylık olarak da her Dengbêje bir ödeme yapılıyordu. Bunun ne amaçla yapıldığını biliyorduk. Kendi propagandalarını yapmak ve bize şirin gözükmek" diyen ve ismini açıklamak istemeyen 65 yaşını aşmış Dengbêjlerden biri, şunları söylüyor:

"Bizimkiler bir yemeği bile bize çok görüyorlar galiba. Belki de bunu karşılayacak bütçeleri yok, bunu bilemem. Ben buraya para için, yemek için gelmiyorum. 65 yaş üstü ücretsiz toplu ulaşım kartım var, onu kullanıyorum. Yemek için de bazen kendi aramızda para toplayıp ekmek, peynir, domates, zeytin alırdık. Ama şimdi peynir olmuş 400 lira, zeytin olmuş 300 lira. Artık onu da alamıyoruz. Kürtçede 'nano ziko' diye bir benzetme var. Yani 'karın tokluğuna çalışma'. Bizde o da yok" diyor gülerek.

'Aç da kalsak gelir klamlarımızı söyleriz'

Kayyumlar dönemi ile birlikte Mala Dengbêjan'da görev alan bazı Dengbêjlerin, kayyumlardan sonra Büyükşehir Belediyesinden kadro ve ücret talep ettiklerini, kabul edilmeyince de kendi istekleriyle burayı terk ettiklerini belirten Dengbêjlerden biri de durumu şöyle özetliyor:

"Bizler döneme, kayyumlara göre tavır değiştiren insanlar değiliz. Maddi olarak hiçbir beklentim yok. Gelen diğer arkadaşlarımın da aynı benim gibi bir beklentileri yok. Kendi kültürümüzü yaşatmak istiyoruz. Klamlarımızı ve stranlarımızı söyleyip mutlu oluyorum. Özellikle bizleri dinlemeye gelen gençleri görünce daha bir mutlu oluyorum. Bu bizim tarihimiz, kültürümüz çünkü."