Diyarbakır'da bir dönemin ilim yuvası Şeyh Kasım Medresesi harabeye döndü
15
Diyarbakır'ın Çınar ilçesinde bulunan ve Osmanlı döneminde çok sayıda âlim ile müderrisin yetiştiği Şeyh Kasım Medresesi, bugün büyük ölçüde harabeye dönüşmüş durumda. Medresenin üzerine 20'nci yüzyılın başlarında inşa edilen tarihî kasır ise geçmişin mimari izlerini korumaya çalışıyor.
Eski adı Güzelşeyh, yeni adı Altunakar olan mahalledeki tarihî yapı, yalnızca bir eğitim kurumunun kalıntılarını değil, aynı zamanda bölgenin farklı kültürlerinin mimariye yansıyan izlerini de barındırıyor.
Dicle Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İrfan Yıldız, Şeyh Kasım Medresesi'nin Osmanlı döneminde bölgenin önemli ilim merkezlerinden biri olduğunu belirtiyor.
25
Medresenin geçmişi 1850'li yıllardan öncesine uzanıyor
Yapının kesin inşa tarihini ortaya koyan bir kitabeye veya belgeye henüz ulaşılamadığını belirten Prof. Dr. Yıldız, geçmişte yaptığı araştırmalarda medreseye ilişkin önemli belgelere rastladığını anlatıyor.
Yıldız'ın 2012-2013 yıllarında gerçekleştirdiği yüzey araştırmaları sırasında gördüğü el yazması bir eserde, kitabın Hicri 1288, Miladi 1871 yılında medreseye vakfedildiği bilgisi yer alıyor. Osmanlı arşivlerinde bulunan 1855 tarihli bir belge de medresenin bu tarihten önce inşa edildiğine işaret ediyor.
Yapının geçmişinin daha eskiye uzanabileceğine ilişkin rivayetler de bulunuyor. Şeyh Hasane Aktepe olarak bilinen ve Şeyh Hasani Nurani adıyla da anılan bir din âliminin bu medresede yetiştiği ifade ediliyor.
Bu bilginin doğrulanması durumunda medresenin inşa tarihinin daha eski dönemlere dayanabileceğini belirten Yıldız, kesin olarak bilinenin ise yapının Osmanlı döneminde bölgenin önemli eğitim kurumlarından biri olduğu olduğunu söylüyor.
35
Kasırda Mardinli Süryani ustaların izleri var
Medresenin mimari geçmişindeki bir diğer önemli ayrıntı ise üzerine inşa edilen kasır.
Prof. Dr. İrfan Yıldız'ın aktardığı bilgilere göre, Şeyh Kasım'ın oğullarından Şeyh Nimetullah, 1900'lü yılların başında medresenin üzerine ailesinin kullanımı için bir ev, diğer adıyla kasır yaptırdı.
Yapının inşası için Mardin'den Süryani ustalar ve dönemin tanınmış ustalarından Sarkis Lole davet edildi.
Kasrın mimari özelliklerinde Mardin ve Midyat çevresindeki tarihî yapılarda görülen süsleme anlayışının izleri bulunuyor. Özellikle bitkisel motiflerin ağırlıkta olduğu süslemelerde Mardin taşı kullanılmış.
Medrese ile kasrın farklı dönemlerde inşa edildiğine dikkat çeken Yıldız, medresenin daha eski bir geçmişe sahip olduğunu, kasrın ise 20'nci yüzyılın başlarında yapıldığını belirtiyor.
45
Kazı ve restorasyon projeleri tamamlandı, çalışma başlamadı
Şeyh Kasım Medresesi'nin günümüze ulaşan kalıntıları, yapının bir dönem nasıl kullanıldığına ilişkin önemli ipuçları veriyor.
Medresenin mimari planında ortada koridor veya eyvan niteliğinde bir giriş bölümü bulunuyor. Bu bölümün iki yanında ise öğrencilerin konakladığı odalar yer alıyor.
Yapıda bulunan yazma eserlerin ne kadarının günümüze ulaştığı ise bilinmiyor. Aile tarafından araştırmacılara bugüne kadar yalnızca bir el yazması eser gösterilebildi.
Tarihî yapının korunması amacıyla bölgede kazı çalışması gerçekleştirildi ve medresenin temelleri tamamen ortaya çıkarıldı. Ayrıca alan için rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlandı.
Ancak Prof. Dr. Yıldız'ın verdiği bilgiye göre, yapının özel mülkiyete ait olması ve birden fazla mirasçısının bulunması nedeniyle restorasyon çalışmaları bugüne kadar başlatılamadı.
55
Tarihî yapı kültürel mirasa kazandırılmayı bekliyor
Şeyh Kasım Medresesi ve üzerindeki kasır, eğitim tarihi ve mimari özelliklerinin yanı sıra turizm açısından da önem taşıyor.
Önemli bir turizm destinasyonu ve güzergâhı üzerinde bulunan yapı, bölgenin Orta Çağ'dan Osmanlı dönemine uzanan dinî ve sivil mimari özelliklerini yansıtıyor.
Prof. Dr. İrfan Yıldız, medresenin geçmişte çok sayıda âlim ve müderris yetiştirdiğini hatırlatarak tarihî yapının korunması gerektiğini vurguluyor.
Yıldız'a göre, Güzelşeyh Mahallesi'nin Osmanlı döneminde önemli bir ilim merkezi olduğunu gösteren bu mirasın daha fazla tahrip olmadan koruma altına alınması, restore edilmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması gerekiyor.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.