Diyarbakır Lice'de Kaddafi'nin izleri

METİN BEKİROĞLU/YENİGÜN HABER – Lice ilçe merkezine yaklaşık 15 kilometre uzaklıkta bulunan Yaprak/Tutê köyü, tarihsel hafızası ve geçirdiği demografik dönüşümle tam bir direnç hikayesi barındırıyor. Köyün yerel kaynaklara ve sözlü tarihe dayanan geçmişi yaklaşık 350 yil öncesine kadar uzanıyor.

Köyün tarihindeki en büyük kırılma noktası ise hiç şüphesiz 6 Eylül 1975’te meydana gelen ve Lice’yi yerle bir eden 6,6 büyüklüğündeki deprem oldu.

Depremin ağır bilançosu ve Kaddafi’nin yardımı

1975 depreminde Yaprak köyü çok ağır bir darbe aldı. O dönem köyde bulunan 127 resmi konut ve ek olarak yapılan 48 hane neredeyse tamamen yıkıldı. Depremin köydeki bilançosu ise oldukça ağırdı: Yaklaşık 250 yurttaş enkaz altında kalarak hayatını kaybetti.

Kaddafi kendi inşaat ekiplerini ve mimarlarını gönderdi

Afetin ardından Türkiye genelinde ve uluslararası alanda yardım kampanyaları başlatıldı. Bu dönemde en dikkat çekici dış yardımlardan biri İslam dünyasında ve Akdeniz'de liderlik rolü oynamak isteyen Libya’nın genç lideri Muammer Kaddafi’den geldi. Libya hükümeti, depremden etkilenen bölgelere kendi inşaat ekiplerini ve mimarlarını gönderdi.

Cami ve konutlar inşa edildi

Akademik kayıtlara ve yerel hafızaya da yansıyan bu yardım kampanyası kapsamında, Libya ekipleri Lice’nin Yaprak köyünde depremzedeler için kalıcı konutlar ve köylülerin ibadet edebilmesi için büyük bir cami inşa etti. Köy halkı tarafından o günden beri "Kaddafi Camisi" olarak anılan bu yapı, dönemin devlet eliyle yapılan standart prefabrik afet evlerine kıyasla çok daha sağlam, taş işçilikli ve kullanışlı mimarisiyle dikkat çekti. Hatta bu durum, uzun yıllar boyunca bölgede yürütülen afet konutu politikalarının yerelde kıyaslanmasına da zemin hazırladı.

175 haneden 600 haneye: Nüfus patlaması

1975’teki büyük yıkımdan sonra göç veren ve uzun süre toparlanmaya çalışan Tutê köyü, sonraki yıllarda bölgedeki sosyo-ekonomik dinamiklerin de etkisiyle tersine bir büyüme trendine girdi.

2012 yılında bölgede yaşanan 4,7 büyüklüğündeki başka bir sarsıntıda 174 haneli olarak kayıtlara geçen köy, aradan geçen yıllarda çevre mezralardan ve yerleşimlerden aldığı göçle adeta küçük bir kasabaya dönüştü. Bugün Yaprak köyü, yaklaşık 600 hanesi ve 4000’e yaklaşan nüfusuyla Lice’nin en büyük ve en dinamik köyleri arasında yer alıyor.

Köyün yaşlıları, 1975 depreminin acı hatıralarını hala taze tutarken, köy meydanında kurulan ve şimdilerde taziye evi olarak kullanılan Cami ve konutların Kuzey Afrika ile Lice halkı arasında kurulmuş sıra dışı bir tarih köprüsü olduğunu dile getiriyor.