Dolar 8,8647
Euro 10,3847
Altın 497,00
BİST 1.379
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Diyarbakır 24°C
Gök Gürültülü
Diyarbakır
24°C
Gök Gürültülü
Cts 27°C
Paz 29°C
Pts 32°C
Sal 33°C

Üstün zekalı ve özel yetenekli çocuklara yaklaşım nasıl olmalı?

Üstün zekalı ve özel yetenekli çocuklara yaklaşım nasıl olmalı?
10.09.2021
A+
A-

​Üstün ve özel yetenekli çocukların, yetenek gelişimleri için özel eğitime ve etkinliklere ihtiyaç duyduklarını ifade eden uzmanlar, erken yaşta fark edilip yönlendirildiklerinde gelişimlerinin düzenlenebildiğini belirtiyor.

 

YENİGÜN HABER – Özel bir üniversitenin Çocuk Gelişimi Öğretim Görevlisi Elif Konar Özkan, üstün yetenekli çocuklara yaklaşıma ilişkin değerlendirmede bulundu. Yeteneğin “kişinin bir şeyi anlama ve yapabilme kapasitesi” olarak tanımlandığını belirten Özkan, “üstün zekâlı çocuk”, “özel yetenekli çocuk” ve “üstün özel yetenekli çocuk” gibi birbirine yakın ama nüsansları olan tanımlamaların olduğunu belirtti.

Özkan, “Çeşitli ölçeklerde zekâ bölümü sürekli 130 ve daha yukarı çıkan, bir işe başladıkları zaman asla vazgeçmeyen ve kendi yaşıtları arasından rastgele seçilmiş bir kümenin yüzde 98’inden üstün olan çocuklar, üstün zekâlı çocuklar olarak tanımlanmaktadır.” dedi.

Özkan, bir ya da birden çok yetenek alanında ya da zekâ özelliğinde akranlarından çok üstün performans gösteren veya gizli güce sahip olan ve diğer alanlarda ortalama düzeye sahip olan çocukların “özel yetenekli çocuk” olarak tanımlandığını söyledi.

Özkan, “Belirli bir alanda yaşıtlarına göre olağanüstü yetenek veya başarı gösteren, diğer alanlarda ortalama yetenek gösteren ya da dil becerilerinde üstün iken diğer alanlarda ortalama yeteneğe sahip olan çocuklar ise üstün özel yetenekli çocuk olarak tanımlanmaktadır.” diye konuştu.

Okula gitmeden okumayı öğreniyorlar

Üstün/özel yetenekli çocukların neredeyse yarısının okula gitmeden okumayı öğrenip araştırmaya, problem çözmeye, sorgulamaya erken yaşta başladığını, böylece kendini gösterdiğini kaydeden Özkan, “Akranlarından farklılığı bu kadar belirgin olmayan ya da ortalamanın biraz üstünde yetenek gösteren çocuklar için dikkatli değerlendirmeler gerekmektedir. Bu noktada ‘çocuk gelişim profilleri’; tüm sosyoekonomik düzeydeki üstün ve özel çocukların tanılanmasında en sağlıklı olanı kabul edilmektedir. Çeşitli ölçekler kullanılarak çocuğun bilişsel, duyuşsal, devinimsel, duygusal gelişim alanlarındaki performansının profilleri çıkarılır.” dedi.

Erken yaşta yönlendirilmeleri önemli

Üstün ve özel yetenekli çocukların, yetenek gelişimleri için özel eğitime ve etkinliklere ihtiyaç duyduklarını ifade eden Özkan, “Erken yaşta fark edilip yönlendirildiklerinde gelişimleri düzenlenebilmektedir. Kendi hâllerine bırakıldıkları zaman, kendilerini gerçekleştirme fırsatını bulamadıklarında üstün yetenekleri körelebilir ya da hem kendileri için hem de çevreleri için zarar verici olabilir.” uyarısında bulundu.

 

Yetenek, çevre aracılığıyla gelişiyor

Üstün ve özel yetenekli çocukların tıpkı her çocuk gibi güvenli ve sevgi dolu bir aile ortamında tüm gereksinimlerinin karşılanmasının önemli olduğunu vurgulayan Özkan, “Yetenek, genetik olarak çocukta oluşsa da çevre aracılığıyla gelişmekte ve potansiyel ortaya çıkmaktadır. Aile ve aile çevresi, arkadaş grupları ve toplumsal deneyimler, çocuğun yeteneklerinin gelişmesinde ve pekişmesinde çok önemlidir. Eğer farklı ve ayrıcalıklı özelliklerle donanımlı olarak dünyaya gelen bu çocuklar, her yaşta gelişimlerine uygun ortam bulmuşlarda bu özelliklerini gösterirler, uygun olmayan ortamlar bu özelliklerinin görülmesini veya meydana çıkmasını engeller.” diye konuştu.

Yanlış tutumla yaklaşılmamalıdır

Bu çocuklara yaklaşımın önemli olduğunu da belirten Özkan, “Üstün veya özel yetenekliliğin bireysel bir özellik olduğu unutulmamalı ve asla üstün veya özel yetenekli oldukları için değerli oldukları gibi yanlış bir tutumla yaklaşılmamalıdır. Her şeyden önce bir birey oldukları, bir çocuk oldukları hatırlanmalı ve onlara da tıpkı diğer çocuklara olduğu gibi bireysel farklılıkların olabileceği hissi verilmelidir. Başarılı oldukları veya olacakları için değil, bir birey olarak her durum ve şartta onlara değer verildiği hissettirilmelidir. Tabii ki özellikle ebeveynleri ve yakın çevresince fikirlerinin dinlendiği, fikirlerine önem verildiği hissi, üstün/özel yetenekli çocukların duygusal gelişimleri kadar zihin gelişimleri açısından da önemlidir. İhtiyaç duyduklarında yönlendirme yerine rehberlik yapılarak, gelişimlerini olumlu yönde destekleme fırsatı değerlendirilmelidir.” uyarısında bulundu.

Bağımsız bir birey olarak kabul edilmek istiyorlar

Bu çocukların yönlendirilmekten hoşlanmadıklarını kaydeden Özkan, “Kendilerine verilen direktiflere göre hareket etmemek için istenmeyen tepkiler verebilirler. Hatta zekâ ve yeteneğinden bağımsız olarak bir birey olarak kabul edildiğini ve sevildiğini hissetmezse/düşünmezse bilerek yeteneklerini ve zekâlarını saklayabilir, yetişkinleri yanıltabilirler. Yeteneklerinin ve özelliklerinin yöneticisi kendileri olmak isterler. Zaman baskısı altında çalışmaktan hoşlanmazlar. Kendilerini geliştirebilecekleri, yeteneklerini sergileyebilecekleri, farklılıklarını ortaya koyabilecekleri ortamlara ve istediği zaman yardım ve destek alabileceği bir rehberliğe ihtiyaç duyarlar.” diye konuştu.

Etiketlemekten kaçınılmalıdır

Özkan, bu çocuklara doğru yaklaşım konusunda ailelere tavsiyede bulunarak “Öncelikle onun da tıpkı diğerleri gibi bir ‘çocuk’ olduğu unutulmamalıdır. Bazı aileler üstün/özel yetenekli çocuğu bir övünç kaynağı gibi görmekte, aile ve arkadaş çevresinde bu etiketi vurgulamaktadır. Etiketlemekten kaçınılmalıdır ki çocuğun farklı şekillerde olumsuz etkilenmesine sebep olunmasın.” diye konuştu.

Arkadaşlık kurmaları önemli

Çocuğun ailenin dışında kendisine örnek alabileceği rehberler/mentorlar ile kuracağı ilişkilerin teşvik edilmesi gerektiğini kaydeden Özkan, “Ayrıca diğer üstün ve özel yeteneklilerle arkadaşlık ve iletişim kurmasına olanak sağlanmalıdır. Çocuğun hayallerinin, ‘normallere’ ‘garip’ gelebilen düşüncelerinin, alışılmamış sorularının kabul edilemez olduğunu hissettirmemek ve cesaret kırıcı konuşma ve davranışlardan kaçınmak gerekir. Aile bireylerinin ona özel zaman ayırarak düşüncelerini/hayallerini dinlemesi ve kendi düşüncelerini onunla paylaşması ayrıca daha iyi olan düşüncelerini, bilgilerini ve hayallerini takdir etmesi önemlidir. Ona güvenildiği, konuşma ve davranışlarla gösterilmelidir. Kendini yalnız, uzak, erişilmez, anlaşılmaz, garip hissetmesini sağlayacak konuşma ve davranışlardan kaçınılmalıdır. Onun bireysel farklılıklarının bilincinde ama bu farklılıkların onu aile ve toplum dışına itmesine izin vermeden yol gösterici olunmalıdır.” diye konuştu. (Haber Merkezi)

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.