Şehirde çalışan kesimin büyük çoğunluğu asgari ücretle, yani ay sonunu getirmeye bile yetmeyen dar bir gelirle yaşam mücadelesi veriyor. Gelin görün ki Diyarbakır’daki yaşam maliyetleri, geliri yüksek metropollerle yarışır hale gelmiş durumda. Özellikle konut kiralarındaki kontrolsüz yükseliş, artık barınma krizinin de ötesine geçip bir sosyal yaraya dönüştü. Asgari ücretli bir babanın, bir annenin kazancının neredeyse tamamını kiraya ayırmak zorunda kaldığı bir denklemde ev geçindirmek mümkün mü? Elbette değil.
Bankaların kucağına itilen bir şehir
Geliri giderini karşılamayan Diyarbakırlı, çareyi her geçen gün biraz daha derinleşen bir borç sarmalında arıyor. Bugün bu şehirde insanlar artık yatırım yapmak, ev ya da araba almak için değil; mutfak alışverişini tamamlamak, çocuğunun okul masrafını ödemek, faturasını yatırmak ve kirasını denkleştirmek için bankaların kapısını aşındırıyor. Bir kredi kartının borcunu diğerinin asgarisiyle kapatmaya çalışan, ek hesaplarla ve tüketici kredileriyle nefes almaya çabalayan binlerce hane var. Bu tablo ne ekonomik açıdan sürdürülebilir ne de toplumsal huzur açısından taşınabilir bir yük. Vatandaş açıkça feryat ediyor: Bu düzen böyle gitmez.
Kendi memleketinin lezzetine hasret kalan insanlar
Barınma ve temel geçim derdi bir yana, şehirdeki fiyat dengesizliği artık kentin kültürel dokusunu ve aidiyet duygusunu da zedeliyor. Diyarbakır’ı Diyarbakır yapan, bu şehrin kimliğiyle özdeşleşmiş lezzetler bugün kentin kendi insanı için yalnızca birer vitrin süsüne dönüşmüş durumda.
Acı ama gerçek: Bugün birçok Diyarbakırlı ailesini alıp dışarıda bir porsiyon ciğer kebabı yiyemiyor; özel bir günde evine bir kilo burma kadayıf götüremiyor. Yıllarca bu toprakların sofrasını şenlendiren ürünler, fahiş fiyat politikaları yüzünden kentin asli unsurları için ulaşılması zor birer lüks haline geldi. Bu kentin sokaklarında büyümüş, bu kentin yükünü sırtlamış insanlar vitrinlerin önünden boynu bükük geçerken; o meşhur lezzetler artık yalnızca şehre dışarıdan gelen turistlerin tadımlık masalarında sergilenen birer gösteriye dönüşüyor. Kendi şehrinde, kendi kültürüne ekonomik olarak yabancılaştırılan bir toplum gerçeğiyle yüz yüzeyiz.
Üstelik mesele sadece gıda ya da restoranlarla da sınırlı değil. Kiradan pazara, tekstilden ulaşıma, günlük yaşamın en sıradan ihtiyaçlarına kadar her kalemde ölçüsüz bir pahalılık hâkim. Bir mahallede başka, iki sokak ötede bambaşka fiyatların konuşulduğu, kimin neye göre etiket belirlediğinin belli olmadığı başıboş bir piyasa vatandaşın çaresizliğini katlıyor.
Yetkili kurumlar neden harekete geçmiyor?
Tam da bu noktada, bu şehirde yaşayan herkesin hakkı olan o yakıcı soruyu yüksek sesle sormak zorundayız: Yetkili kurumlar nerede?
Ticaret il müdürlükleri, meslek odaları, esnaf birlikleri, yerel yönetimler ve ilgili denetim mekanizmaları bu tabloyu görmüyor mu? Gelir düzeyi ortada olan bir şehirde fiyatların bu denli kontrolsüz biçimde tırmanmasına, keyfi zamların normalleşmesine, fırsatçılığın sıradanlaşmasına neden seyirci kalınıyor? Denetimler sadece belirli günlerde kameralar önünde yapılan göstermelik kontrollerden mi ibaret kalacak?
Piyasayı kendi haline bırakmak, zayıf olanı yani dar gelirli vatandaşı ezdirmek demektir. Kurumların görevi yalnızca sorunları tespit etmek ya da genel geçer açıklamalar yapmak değildir; vatandaşın hakkını korumak, haksız fiyat artışlarının önüne geçmek ve şehrin ekonomik dengesini gözetmektir. Sessiz kalınan her gün, bir ailenin daha borç batağına saplanması, bir çocuğun daha temel ihtiyaçlarından mahrum kalması anlamına geliyor.
Şehirde bir standart ve piyasa dengesi şart
Diyarbakır’da yaşanan bu ekonomik savrulmaya bir an önce neşter vurulması gerekiyor. Şehirdeki kiradan gıdaya, hizmet sektöründen günlük tüketime kadar pek çok kalemde şeffaf, denetlenebilir ve adil bir standart oluşturulması artık bir tercih değil, acil bir zorunluluktur.
Meslek odaları kendi üyelerine yönelik gerçekçi fiyat tarifelerini ve kalite-fiyat dengesini tavizsiz biçimde uygulamalı; kamu kurumları ve yerel yönetimler ise fahiş fiyatlara karşı caydırıcı, sürekli ve etkin bir denetim ağı kurmalıdır. Serbest piyasa, sınırsız ve kuralsız bir başıboşluk demek değildir. Her şehrin bir sosyo-ekonomik gerçeği vardır ve o şehrin piyasası, o şehirde yaşayan insanların alım gücünden tamamen kopamaz.
Diyarbakır, sadece vitrinleriyle övünülen, dışarıdan gelenin keyif sürüp içinde yaşayanın nefes almakta zorlandığı bir şehir olmamalıdır. Bu kentin gerçek sahipleri olan emekçiler, asgari ücretliler, dar gelirliler kendi memleketlerinde insanca yaşamak, borç korkusu olmadan yarınını görebilmek istiyor. Yetkililerin artık masadan kalkıp sokağın gerçekleriyle yüzleşme, bu anlamsız pahalılığa dur diyerek şehirde adil bir standart sağlama vakti çoktan geldi de geçiyor.