UNESCO'nun Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri kararı ne anlama geliyor?

UNESCO’nun Dünya Miras Listesi’ne eklenen Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı’nın Dünya Mirası Tehlike Altındaki Miras Alanı listesine alınması ile ilgili nihai kararı bir sonraki toplantıya ertelendi. UNESCO’nun önerisinin nedenleri neler?

2015’te Birleşmiş Milletler (BM) Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Dünya Miras Listesi’ne eklenen Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı’nın UNESCO Dünya Mirası Tehlike Altındaki Miras Alanı listesine alınma önerisi geçen hafta Dünya Mirası Komitesi toplantısında kabul edilmedi.

UNESCO Dünya Miras Merkezi ve danışma organı olan Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi (ICOMOS) geçen yıl Diyabakır’a yaptığı ziyaretin ardından bölgenin “bütünlüğünün, kültürel öneminin ve tarihi kentsel dokusunun tehlike altında olduğunu tespit ettiği” bir rapor hazırlamıştı.

Dünya Mirası Merkezi’nin bölgenin tehlike listesine alınması önerisini içeren taslak karar, 14 Eylül’de Suudi Arabistan’ın Riyad kentinde düzenlenen Dünya Mirası Komitesi'nin 45. oturumunda tartışıldı.

Komite üyeleri, Ağustos 2023’te teslim edilen raporun bulgularını daha detaylı bir şekilde inceleyebilmek ve Türkiye’nin yanıt vermesine olanak tanımak için öneriyi bir sonraki oturuma erteledi.

BBC Türkçe, tarihi öneme sahip Diyarbakır miras alanının tehlike altındaki miras listesine alınmasının tartışma nedenini ilgililere sordu.

RESTORASYON BÖLGENİN SOSYAL VE KENTSEL DOKUSUNU DEĞİŞTİRDİ

UNESCO Dünya Miras Merkezi ve ICOMOS’tan bir heyet, 28 Kasım-3 Aralık 2022 tarihlerinde Diyarbakır’a yaptığı ziyarette miras alanı ve çevresindeki tampon bölgelerinde incelemeler yaptı.

Heyetin hazırladığı raporda 2015’e kıyasla alanın tümünde ve özellikle dünya mirası varlığını etkin bir şekilde korumak için sınırları dünya mirası alanı sınırları ile birlikte belirlenen tampon bölge diye tanımlanan Suriçi mahallelerinde “önemli bir değişimin” meydana geldiği kaydedildi.

2015-2016 arasında Suriçi’nde meydana gelen çatışmalarda önemli bir tahribatın yaşandığına dikkat çekilen raporda, bu çatışmaların ardından gelen restorasyon ve inşaat çalışmalarının bölgenin sosyal ve kentsel dokusunu değiştirdiği tespit edildi.

HEVSEL BAHÇELERİ ENDÜSTRİYEL TARIM İÇİN GENİŞLETİLDİ

UNESCO ve ICOMOS yetkilileri ayrıca 9. yüzyıldan bu yana şehre gıda ve su sağlayan ve Dicle Nehri ile şehir arasındaki yeşil bağlantı olan Hevsel Bahçeleri’nin yapısının temelden değiştirildiğini belirtti.

Bahçe parsellerinin birleştirilerek endüstriyel tarım için genişletildiği ve bahçenin Suriçi’nde yaşayanlarla olan bağının hızla kaybolduğu kaydedildi.

ON GÖZLÜ KÖPRÜ ÇEVRESİNDEKİ İNŞAAT ÇALIŞMALARI

Miras alanının parçası olan On Gözlü Köprü'nün çevresinde de geniş çaplı inşaat yürütüldüğü belirtildi.

Alanın Üstün Evrensel Değerleri’nin tehdit altında olduğunu belirten heyet, bölgedeki mevcut yönetim sistemi ve planlama standartları çerçevesinde yürütülen faaliyetlerin bu tehdide yol açtığını söyledi.

TEHLİKE ALTINDAKİ MİRAS LİSTESİ NEDİR?

Tehlike Altındaki Miras listesi, bir varlığın Dünya Mirası Listesi’ne kaydedildiği zamandaki özelliklerini tehdit eden koşullar hakkında uluslararası toplumu bilgilendirmeyi ve düzeltici eylemleri teşvik etmeyi hedefliyor.

Listede dünyada şu anda 54 varlık bulunuyor.

Bunların büyük bir kısmı silahlı çatışmalar ve savaşların yaşandığı veya doğal afetler, kontrolsüz kentleşme ve turizmden etkilenen bölgelerde yer alıyor.

Türkiye bu yıl Dünya Mirası Komistesi'nde yer almadı.

Görüşmelerde komite üyelerinin talebiyle söz alan Türkiye, Diyarbakır hakkındaki kararın ertelenmesi talebini destekledi.

UNESCO Türkiye Daimi Temsilcisi Büyükelçi Prof. Dr. Gülnur Aybet, UNESCO-ICOMOS raporunun geç vakitte teslim edilmesi nedeniyle yetkililerin değerlendirme yapıp yanıt veremediğini belirtti.

Suriçi’nin miras alanı değil tampon bölge olmasını ve meydana gelen tahribatın geçmişte yaşanan çatışmalardan kaynaklanmasını gerekçe gösteren Aybet, tahribatın alanın üstün evrensel değerini etkilemediğini öne sürdü.

TÜRKİYE’NİN GEREKÇELERİ NASIL YORUMLANIYOR?

UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi, insanlık için üstün evrensel değere sahip olan ve bu nedenle gelecek nesillerin takdir etmesi ve yararlanması için korunması gerektiğine karar verilen varlıkları tanımlıyor ve korunması amacını güdüyor.

1972 yılında yürürlüğe giren bu sözleşmeye toplamda 195 ülke taraf.

Listede 19 varlığı olan Türkiye, sözleşmeyi 1983 yılında imzalayan ilk ülkelerden.

Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri, Helenistik, Roma, Sasani ve Bizans dönemlerinden İslam ve Osmanlı dönemlerine ve günümüze kadar önemli bir merkez ve bölgesel başkent olduğu için 2015 yılında listeye eklendi.

İçkale’yi, Amida Höyüğü’nü, 5,8 kilometre uzunluğundaki şehir surlarını, kuleleri, kapıları, payandaları ve 63 yazıtı içinde bulunduran alan aynı zamanda Hevsel Bahçeleri’ni, Anzele su kaynağını ve On Gözlü Köprü’yü kapsıyor.

UNESCO ve ICOMOS tampon bölge diye tanımlanan Suriçi’nin miras alanının bütünlüğü için son derece önemli olduğunu ve buradaki tarihi kentsel dokunun muhafaza edilmesi gerektiğine dikkat çekiyor. (Haber Merkezi)

İlk yorum yazan siz olun
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

Diyarbakır Haberleri