Dicle Üniversitesi Kültürel Mirası Koruma Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından düzenlenen Boranhane (Güvercin Evi) Yaz Okulu, Ali Emiri Merkez Kütüphanesi Konferans Salonu’nda düzenlenen açılış programıyla başladı. Programa Dicle Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kamuran Eronat, akademisyenler ve öğrenciler katıldı. Açılışta konuşan Merkez Müdürü ve Proje Yürütücüsü Prof. Dr. Neslihan Dalkılıç, Diyarbakır’ın geleneksel mimari mirasının önemli unsurlarından olan boranhanelerin belgelenmesi, korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasının büyük önem taşıdığını söyledi.
Dalkılıç, yaz okulunun yalnızca bir yapı inşa etme çalışması olmadığını belirterek, geleneksel yapım bilgisinin akademisyenler, öğrenciler ve ustaların ortak emeğiyle yaşatılmasına katkı sunacağını ifade etti.
Geleneksel yapım kültürü
Yıldız Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi ve ICOMOS-ICORP Türkiye Başkanı Prof. Dr. Zeynep Gül Ünal da geleneksel yapım kültürü ile yerel bilginin korunmasının önemine dikkat çekti. Prof. Dr. Ayhan Bekleyen ise Diyarbakır’ın kırsal mimari mirasının özgün örneklerinden biri olan güvercin evlerinin işlevleri, mimari özellikleri ve yapım teknikleri hakkında katılımcılara bilgi verdi.
Yaklaşık 10 gün sürecek yaz okuluna, Dicle Üniversitesi Mimarlık Fakültesi, Mühendislik Fakültesi ve ilgili meslek yüksekokullarından öğrencilerin yanı sıra Yıldız Teknik Üniversitesi öğrencileri de katılıyor. Program kapsamında öğrenciler; taş, kerpiç, ahşap ve geleneksel dam yapım tekniklerini uygulamalı olarak öğrenecek. Akademisyenler ve geleneksel yapı ustalarının rehberliğinde gerçekleştirilecek çalışmalar sonucunda bir boranhane yeniden inşa edilecek.
Çalışmalar başladı
Açılış programının ardından Boranhane Uygulama Alanı’nda düzenlenen törenle yaz okulunun uygulama aşamasına geçildi. Dicle Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kamuran Eronat, yapılacak boranhanenin ilk kerpiç bloğunu yerine yerleştirerek çalışmaları başlattı.
Törende ayrıca projenin yapım sürecini ve akademisyen, öğrenci ve ustaların ortak emeğini gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla hazırlanan “Geleceğe Not” başlıklı hatıra belgesi imzalandı. İmzaların ardından belge koruyucu bir kutuya yerleştirilerek boranhanenin temeline bırakıldı.
İlk kerpiç bloğun yerleştirilmesi ve hatıra belgesinin temele bırakılmasıyla birlikte Boranhane Yaz Okulu’nun uygulamalı inşa süreci de resmen başlamış oldu.
Güvercinlerin evi, Diyarbakır karpuzunun gübresi
Diyarbakır yöresinde geçmişte yaygın olarak kullanılan boranhaneler, güvercinlerin barınması amacıyla kerpiçten inşa edilen büyük yapılardan oluşuyordu. Yapıların duvarlarında güvercinlerin kolaylıkla girip çıkabilmesi için çok sayıda küçük pencere bulunuyordu.
Boranhaneleri önemli kılan unsurlardan biri ise yalnızca güvercinlere barınak sağlamaları değildi. Yapılarda biriken güvercin gübresi, geçmişte Diyarbakır’ın dünyaca ünlü büyük karpuzlarının yetiştirilmesinde doğal gübre olarak kullanılırken, yurt dışına da ihraç ediliyordu.
Bugün yok olma noktasına gelen boranhanelerin yeniden inşa edilmesiyle, yalnızca geleneksel bir yapı tekniği değil, aynı zamanda Diyarbakır’ın tarım, mimari ve kültürel geçmişine ait önemli bir yaşam biçimi de geleceğe taşınmış olacak.
Dicle Üniversitesi’ndeki yaz okulu, öğrencilerin ellerindeki kerpiç, taş ve ahşapla geçmişin yapı kültürünü yeniden canlandırırken, unutulmaya yüz tutan boranhanelerin de yeniden görünür hale gelmesini amaçlıyor.